Μετεωρολογικό Λεξικό.

2018-05-21

Άνεμος: Ως άνεμος ορίζεται κάθε οριζόντια κίνηση των μορίων του ατμοσφαιρικού αέρα με κίνηση παράλληλη προς το έδαφος. Διακρίνεται με βάση την διεύθυνσή του (το σημείο του ορίζοντα από το οποίο φυσά) και την έντασή του.

Ανεμοστρόβιλος: Περιστρεφόμενη στύλη αέρα, η οποία κινείται με μεγάλες ταχύτητες (μέση ταχύτητα περίπου 70χλμ/ώρα) ενώ στο κέντρο του ανεμοστρόβιλου επικρατούν άνεμοι οι οποίοι μπορεί να ξεπερνούν και τα 200χλμ/ώρα. Αιτία δημιουργίας των ανεμοστρόβιλων, είναι οι εξαιρετικά χαμηλές πιέσεις ατμοσφαιρικής πίεσης του αέρα που επικρατούν στο σημείο όπου και δημιουργούνται. Οι ανεμοστρόβιλοι ή στα αγγλικά tornados, είναι φαινόμενο τοπικής κλίμακας, ενώ οι ίδιοι δεν έχουν ιδιαίτερα μεγάλο μέγεθος (μερικά μέτρα διάμετρος) και δεν επεκτείνονται σε μεγάλο υψόμετρο από την επιφάνεια του εδάφους. Οι ανεμοστρόβιλοι είναι ιδιαίτερα καταστροφικοί και παρατηρούνται κυρίως σε τροπικά κλίματα, ιδιαίτερα κατά την περίοδο των μουσώνων.

Αέρια Μάζα: Εξαιρετικά μεγάλης έκτασης μάζα ατμοσφαιρικού αέρα με ορισμένα ομοιόμορφα χαρακτηριστικά (υγρασία, θερμοκρασία). Η διάμετρός της μπορεί να φθάσει και τα 1500 χλμ, ενώ το πάχος της μπορεί να φθάσει μέχρι και την τροπόπαυση. Διακρίνονται σε ψυχρές (αρκτικές ή πολικές) ή θερμές (τροπικές) και σε υγρές θαλάσσιες ή ξηρές ηπειρωτικές.

Αζορικός Αντικυκλώνας: Μόνιμο πεδίο υψηλών βαρομετρικών πιέσεων οργανωμένο καθ'ύψος, που βρίσκεται στην περιοχή των Αζόρων, βορειοδυτικά της Αφρικής και δυτικά του Γιβραλτάρ. Ανήκει στους θερμούς αντικυκλώνες και είναι η κύρια αιτία των θερμών επεισοδίων στην Μεσόγειο και στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης.

Ακτινοβολία: Με τον όρο ακτινοβολία, εννοούμε την εκπομπή και διάδοση ενέργειας με ηλεκτρομαγνητικά κύματα (ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία).

Αντικυκλώνας (Βαρομετρικό υψηλό): Μεγάλη έκταση η οποία καλύπτεται με υψηλότερες πιέσεις ατμοσφαιρικού αέρα συγκριτικά με τις γειτονικές της περιοχές και με τάση η πίεση να αυξάνεται από την περιφέρεια προς το κέντρο του συστήματος. Οι άνεμοι κινούνται με φορά σύμφωνη με τους δείκτες του ρολογιού και είναι ασθενείς (σχεδόν άπνοια ή άπνοια στο κέντρο). Διακρίνονται σε θερμούς και ψυχρούς αντικυκλώνες (εποχιακούς ή μόνιμους).

Αχλύς: Είδος ομίχλης (χαμηλής νέφωσης) στην οποία η ορατότητα κυμαίνεται από 1 - 2km. Διακρίνεται σε υγρή και ξηρή αχλύς.

Άνεμος τύπου Μπόρα: Ξηρός, καταβατικός και ψυχρός άνεμος που πνέει υπό ορισμένες συνθήκες. Τέτοιος άνεμος είναι ο Βαρδάρης (κοιλάδα Αξιού), ο Ρουπελιώτης (Σέρρες) και οι βορειοδυτικοί άνεμοι που πνέουν κατά μήκος των ακτών του Ιονίου Πελάγους (Μάιστρος) και στην Αδριατική θάλασσα.

Άνεμος τύπου Φεν (Foehn): Ξηρός, καταβατικός και εξαιρετικά θερμός άνεμος που πνέει υπό ορισμένες συνθήκες. Τέτοιος άνεμος στην χώρα μας είναι ο Δ-ΝΔ στην πεδιάδα της Θεσσαλίας (λίβας), οι νότιοι άνεμοι στην Β.Κρήτη την άνοιξη και οι Β-ΒΑ άνεμοι στην Ν.Κρήτη και την Δ.Ελλάδα το καλοκαίρι. Οι άνεμοι τύπου Φεν προκαλούν ζημιές στα σιτηρά, ειδικά κατά την περίοδο ωρίμανσης τους, εξαιτίας της χαμηλής υγρασίας που τους συνοδεύει.

Απόγειος Αύρα: Ο άνεμος που πνέει κατά την διάρκεια της νύχτας και το ξημέρωμα και που αποκτά την μέγιστη έντασή του νωρίς το πρωί, ονομάζεται απόγειος αύρα. 

Ανοδικό ρεύμα: Κατακόρυφη κίνηση του ατμοσφαιρικού αέρα. Σχετίζεται με την κατακόρυφη (καθ'ύψος) ανύψωση μιας αέριας μάζας που οφείλεται είτε σε θερμικά (ύπαρξη αστάθειας) είτε σε δυναμικά (ατμοσφαιρική διαταραχή) αίτια.

Ατμοσφαιρική πίεση: Η πίεση που ασκούν τα μόρια του αέρα (η ατμόσφαιρα) προς κάθε σημείο της επιφάνειας της Γης ονομάζεται ατμοσφαιρική ή βαρομετρική πίεση. Η μέση ατμοσφαιρική πίεση στην επιφάνεια της θάλασσας ισούται με 1013hPa.

Ατμόσφαιρα: Το αεριώδες τμήμα που βρίσκεται κατανεμημένο τέσσερις ζώνες (τροπόσφαιρα, στρατόσφαιρα, μεσόσφαιρα, θερμόσφαιρα) πάνω από την επιφάνεια της Γης και το πάχος της ξεπερνά τα 28.000 χλμ στους Πόλους και τα 42.000 χλμ στους Ισημερινούς.

Βροχή: Είδος υετού υγρής μορφής. Πρόκειται για υδροσταγονίδια τα οποία προέρχονται από νέφη. Όταν τα τελευταία αποκτήσουν αρκετό βάρος, αφήνουν το νέφος και πέφτουν στην επιφάνεια της γης δημιουργώντας το φαινόμενο της βροχής. Η βροχή μετριέται σε mm (δηλαδή χιλιοστά ανά τ.μ).

Βαρομετρικό χαμηλό (Ύφεση): Μεγάλη έκταση η οποία καλύπτεται από χαμηλότερες πιέσεις ατμοσφαιρικού αέρα συγκριτικά με τις γειτονικές της περιοχές, με τάση η πίεση να ελαττώνεται από την περιφέρεια προς το κέντρο. Στις περιοχές που κυριαρχούν χαμηλές πιέσεις ή επηρεάζονται από ένα βαρομετρικό χαμηλό, επικρατεί κακοκαιρία και συνήθως ισχυροί άνεμοι. Οι άνεμοι πνέουν με φορά αντίθετη των δεικτών του ρολογιού στο βόρειο ημισφαίριο. 

Βαρομετρικός λαιμός: Περιοχή που βρίσκεται ανάμεσα σε δύο υφέσεις και δύο αντικυκλώνες που έχουν διαταχθεί σταυρωτά.

Δρόσος (Dew): Όταν η θερμοκρασία βρίσκεται κοντά στους 0ο αλλά παραμένει θετική (>0ο) στην επιφάνεια του εδάφους σχηματίζεται η δρόσος. Η δρόσος αποτελείται από συμπυκνωμένα υδροσταγονίδια και στις πόλεις γίνεται φανερή περισσότερο πάνω στις επιφάνειες των αυτοκινήτων και στα γκαζόν και στην εξοχή επάνω στην χλόη και τα φυτά. Απαραίτητη προϋπόθεση για να σχηματισθεί η δρόσος εκτός από την χαμηλή θερμοκρασία είναι η επαρκής υγρασία. Ο σχηματισμός της ευνοείται κυρίως τους ψυχρούς μήνες, κατά την διάρκεια της νύχτας με ανέφελο ουρανό και ασθενείς ανέμους ή άπνοια.

Δευτερεύουσα Ύφεση: Κλειστές ισοβαρείς καμπύλες που περιέχονται στις ισοβαρείς καμπύλες μεγαλύτερης ύφεσης. 

Θαλάσσια αύρα: Ο άνεμος που πνέει κατά την διάρκεια της ημέρας από την θάλασσα προς την στεριά και που αποκτά το μέγιστο της έντασής του νωρίς το απόγευμα, ονομάζεται θαλάσσια αύρα. Στην περιοχή μας, οι θαλάσσιες αύρες είναι κυρίως νοτίων διευθύνσεων, αλλά στο Ιόνιο και τις ακτές της Δ.Ελλάδας δυτικών - βορειοδυτικών διευθύνσεων. 

Θερμό κύμα (heat wave): Με τον όρο θερμό κύμα εννοούμε κάθε έντονη, για τα δεδομένα μιας περιοχής, θερμή εισβολή, που συνοδεύει θερμές τροπικές αέριες μάζες. Οι αέριες αυτές μάζες συνοδεύονται από αυξημένα ποσοστά σχετικής υγρασίας και στις περιοχές οι οποίες επηρεάζονται από αυτές επικρατούν ασθενείς άνεμοι εντείνοντας την αίσθηση της δυσφορίας. Στην περιοχή μας, τέτοιου είδους θερμά κύματα, έχουν ως σημείο προέλευσης την Β.Αφρική και είναι συνηθισμένες μεταξύ Απριλίου και Σεπτεμβρίου και ως επί το πλείστον το καλοκαίρι.

Θερμοκρασιακή αναστροφή: Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η θερμοκρασία του αέρα μειώνεται με το ύψος. Ωστόσο υπό ορισμένες περιπτώσεις είναι δυνατό η θερμοκρασία αντί να ελαττώνεται με το ύψος, αυτή να αυξάνεται. Το φαινόμενο αυτό αποκαλείται θερμοκρασιακή αναστροφή και στην περιοχή μας είναι συνηθισμένο κατά τους ψυχρούς μήνες, σε υψόμετρα μεταξύ 0 και 600-700 μέτρων. Από εκεί και ύστερα συνήθως η θερμοκρασία αρχίζει να ελαττώνεται ξανά.

Ισοβαρείς καμπύλες: Ισοβαρείς καμπύλες είναι ο γεωμετρικός τόπος των σημείων μιας γεωγραφικής περιοχής που έχουν ίση τιμή ατμοσφαιρικής πίεσης την ίδια χρονική στιγμή ή περίοδο.

Κατακόρυφη βαροβαθμίδα: Η τάση της ατμοσφαρικής πίεσης να ελαττώνεται καθώς αυξάνεται το υψόμετρο (άρα και η απόσταση από την επιφάνεια της Γης) ονομάζεται κατακόρυφη βαροβαθμίδα και εκφράζει την διαφορά της πίεσης μεταξύ των διαφόρων στρωμάτων της ατμόσφαιρας.

Κατακόρυφη θερμοβαθμίδα: Η τάση της θερμοκρασίας να μειώνεται καθώς αυξάνεται το υψόμετρο ονομάζεται κατακόρυφη θερμοβαθμίδα και εκφράζει την διαφορά της θερμοκρασίας μεταξύ των διαφόρων στρωμάτων της ατμόσφαιρας. Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι η θερμοκρασία σε κάποια ενδιάμεσα σημεία, αντί να ελαττώνεται αυξάνεται (κάτι που όπως είδαμε παραπάνω ονομάζεται θερμοκρασιακή αναστροφή).

Πάχνη (Frost net): Όταν η θερμοκρασία του αέρα είναι <0ο τότε στην επιφάνεια του εδάφους σχηματίζονται απευθείας λευκοί παγοκρύσταλλοι. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται πάχνη και ο σχηματισμός της ευνοείται, όπως και στην δρόσο, τους ψυχρούς κυρίως μήνες, κατά την διάρκεια της νύχτας με ανέφελο ουρανό και ασθενείς ανέμους ή άπνοια.

Παγετός: Κατά την διάρκεια των ψυχρών μηνών και ιδιαίτερα κατά την διάρκεια της νύχτας και των πρώτων πρωινών ωρών, όταν η θερμοκρασία στην επιφάνεια του εδάφους, η κοντά σε αυτήν, πέφτει κάτω από τους 0ο κελσίου, τότε σημειώνεται το φαινόμενο του παγετού. Ο παγετός οφείλεται στην πήξη μιας υγρής επιφάνειας εξαιτίας της χαμηλής θερμοκρασίας και είναι ιδιαίτερα επικίνδυνος τόσο για τις καλλιέργειες όσο και για τις ανθρώπινες μετακινήσεις.

Όμβρος: Βροχή η οποία χαρακτηρίζεται από ξαφνική απότομη έναρξη και λήξη. Συνοδεύεται από μεγάλες βροχοσταγόνες οι οποίες συνήθως πέφτουν κατακόρυφα στην επιφάνεια. Οι όμβροι προέρχονται από στρωματόμορφα τύπου νέφη, κυρίως κατακόρυφης ανάπτυξης (σωρείτες, στρωματοσωρείτες).

Ομίχλη (Fog): Η ομίχλη είναι είδος χαμηλής νέφωσης η οποία δημιουργείται κοντά ή και ακριβώς πάνω από την επιφάνεια του εδάφους ή και της θάλασσας και εκτείνεται μέχρι κάποια εκατοντάδες μέτρα στην ατμόσφαιρα. Κύριο χαρακτηριστικό στις περιοχές όπου επικρατεί ομίχλη είναι η περιορισμένη ορατότητα και για αυτό απαιτεί προσοχή από τους οδηγούς στην στεριά, τα πλοία στην θάλασσα και τα αεροπλάνα κατά την προσγείωση ή απογείωσή τους. Οι ομίχλες σχηματίζονται κυρίως σε κλειστές πεδιάδες, μέσα σε λεκανοπέδια και σε περιοχές όπου περιτριγυρίζονται από λίμνες ή έλη (βάλτοι). Διακρίνονται σε ομίχλες ακτινοβολίας, ομίχλες μεταφοράς και ομίχλες εξάτμισης.

Σχετική υγρασία: Ως σχετική υγρασία ορίζεται το ποσοστό ή η μάζα σε υδρατμούς σε δοσμένο όγκο υγρού αέρα ως προς την μάζα των υδρατμών που θα περιείχε ο όγκος αυτός αν ήταν κορεσμένος με υδρατμούς. Μετριέται σε ποσοστό επί τοις εκατό. Όταν λέμε ότι η σχετική υγρασία βρίσκεται σε ποσοστό 100% τότε λέμε ότι η μάζα του δεδομένου ατμοσφαιρικού αέρα είναι πλήρως κορεσμένη σε υδρατμούς ως προς το ποσοστό της συνολικής μάζας υδρατμών που μπορεί να δεχθεί ο δεδομένος όγκος αέρα.

Σημείο δρόσου (dew point): Ως σημείο δρόσου ορίζεται το σημείο εκείνο της θερμοκρασίας στο οποίο θα πρέπει να ψυχθεί η αέρια μάζα προκειμένου να καταστεί κορεσμένη σε υδρατμούς. Όταν η σχετική υγρασία βρίσκεται στο 100% τότε σημείο δρόσου και θερμοκρασία είναι ταυτόσημα. Το σημείο δρόσου παίζει σημαντικό ρόλο στην πρόβλεψη του χιονιού, καθώς με αρνητικό σημείο δρόσου (dp <0o) και εφόσον υπάρχει υετός, αυτός έχει την μορφή χιονιού.

Σφήνα υψηλών πιέσεων (Ridge): Αντικυκλωνική προεξοχή που εισχωρεί συνήθως ανάμεσα σε δύο υφέσεις. Στην περιοχή μας, κύρια πηγή σφηνών υψηλής πίεσης είναι ο Αζορικός Αντικυκλώνας.

Νέφωση (νέφος): Με τον όρο νέφωση εννοούμε κάθε είδος μάζας συμπυκνωμένων υδροσταγονιδίων που βρίσκονται μετέωρα στην ατμόσφαιρα και που γίνονται ορατά από το ανθρώπινο μάτι. Τα νέφη διακρίνονται ανάλογα με το ύψος στο οποίο τα συναντάμε μέσα στην ατμόσφαιρα (σε χλμ από την επιφάνεια) σε χαμηλά, μέσα, ή υψηλά και ανάλογα με τον τρόπο σχηματισμού τους σε νέφη οριζόντιας ή κατακόρυφης ανάπτυξης.

Νεφοκάλυψη: Το ποσοστό του ουράνιου θόλου που καλύπτεται από κάποιου είδους νέφωση. Μετριέται σε όγδοα. Συγκεκριμένα 0/8 σημαίνει ότι ο καιρός είναι αίθριος, 3/8 εν μέρει νεφοσκεπής και 8/8 υποδηλώνουν πλήρη νεφοκάλυψη.

Υετός: Οποιοδήποτε είδους ατμοσφαιρικό κατακρήμνισμα (σε στερεά ή υγρή μορφή) πέφτει στην επιφάνεια της γης από το νέφος. 

Υδροστρόβιλος:  Ίδιο ακριβώς φαινόμενο με τους ανεμοστρόβιλους αλλά αυτοί σχηματίζονται μόνο πάνω από κάποια υγρή επιφάνεια (συνήθως θάλασσα). Οι υδροστρόβιλοι είναι πιο μικροί σε διάμετρο από τους ανεμοστρόβιλους, ενώ τόσο η ταχύτητα με την οποία κινούνται όσο και η ίδια η ταχύτητα των ανέμων στο κέντρο τους, είναι ασθενέστερη από εκείνη που χαρακτηρίζει τους ανεμοστρόβιλους.

Χαλάζι: Μορφή υετού σε στερεά μορφή. Πρόκειται για ένα από τα πιο βίαια καιρικά φαινόμενα που συνοδεύει τις καταιγίδες. Αποτελείται από χαλαζόκοκους οι οποίοι δεν είναι τίποτα άλλο παρά διαδοχικές στρώσεις παγωμένων βροχοσταγόνων. Οι βροχοσταγόνες συγκρουόμενες μεταξύ τους και εφόσον η θερμοκρασία μέσα στο νέφος είναι αρνητική για να παγώσουν, αποκτούν όλο και μεγαλύτερο βάρος το οποίο πλέον είναι αρκετά μεγάλο για να συγκρατήσει το νέφος και τελικά αυτές το εγκαταλείπουν και πέφτουν στην γη. Το μέγεθος του χαλαζιού ποικίλει από μέγεθος μικρού κουκουτσιού έως βερίκοκου (πάντως έχει παρατηρηθεί χαλάζι σε μέγεθος μπάλας του μπέιζμπολ στις ΗΠΑ) και προκαλεί εκτεταμένες καταστροφές στις καλλιέργειες και τις ανθρώπινες κατασκευές. 

Χιόνι: Το χιόνι είναι μορφή υετού στερεάς μορφής. Αποτελείται από παγοκρυστάλλους οι οποίοι όταν ενώνονται μεταξύ τους σχηματίζουν τις νιφάδες. Για να παρατηρηθεί το φαινόμενο του χιονιού θα πρέπει η θερμοκρασία του αέρα να είναι χαμηλότερη από 0ο κελσίου, διαφορετικά οι νιφάδες δεν προλαβαίνουν να φθάσουν στο έδαφος και λιώνουν, οπότε εμφανίζονται σαν σταγόνες βροχής. Εάν η θερμοκρασία είναι πολύ χαμηλή (<-10ο) τότε παρατηρούνται μόνο μικρά παγοκρυστάλλια και όχι νιφάδες, οι οποίες για να σχηματισθούν απαιτείται αρκετή υγρασία, κάτι που δεν συμβαίνει όταν η θερμοκρασία είναι πολύ χαμηλή. Το ύψος χιονιού μετριέται σε cm (εκατοστά χιονιού ανά τ.μ).

Χιονόβροχο ή χιονόνερο: Έτσι ονομάζεται το φαινόμενο κατά το οποίο μέσα στην βροχή παρατηρούνται και χιονο-νιφάδες σε στερεά μορφή. Το χιονόβροχο παρατηρείται κυρίως σε χαμηλά υψόμετρα και όταν η θερμοκρασία είναι ίση ή μεγαλύτερη από 0ο κελσίου.

Χιονόλυτος: Αν και δεν υπάρχει επίσημη ορολογία για το φαινόμενο της χιονόλυτου, έτσι έμεινε να ονομάζεται το μεταβατικό εκείνο στάδιο από το χιόνι στην βροχή (την μετατροπή δηλαδή της στερεάς μορφής υετού σε υγρή). Επομένως ως χιονόλυτος θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν οι λιωμένες νιφάδες που βρίσκονται στο στάδιο πριν να μετατραπούν σε βροχοσταγόνες.




Επιμέλεια: Μάρκος Στέφανος Γεωργίαδης